Włoska gestykulacja

Oprócz dobrego jedzenia, sztuki, mody i kina, tym, z czego naród włoski słynie na całym świecie, jest bez wątpienia charakterystyczny sposób komunikacji. Język mieszkańców Bel Paese postrzegany przez stranierich jako ekspresyjny i melodyjny, jest nierozerwalnie związany z teatralną gestykulacją Włochów, która stanowi ich obowiązkowy atrybut w rozmowie.

Taka forma komunikacji niewerbalnej służy wzmocnieniu pojęć, nadaje ekspresji mowie, a często wręcz ją zastępuje. Dziś Włosi nie wyobrażają sobie wyrażania siebie bez gestów, bez poruszania rękami w sposób, który stał się ikoną na całym świecie. Ten zwyczaj, który towarzyszy ich mowie, który czyni ich rozpoznawalnymi i za który często są życzliwie naśladowani i kopiowani, jest przynajmniej tak stary jak ich kraj.

Znane nam do dziś włoskie gesty – takie jak dłoń dotykająca brody czy złożone palce –wywodzą się ze starożytnego Rzymu, kiedy to klasyczna retoryka i przedstawienia teatralne wymagały wyrazistych gestów towarzyszących mowie. Później, począwszy od średniowiecza, gesty towarzyszące stały się niezbędne do pokonania barier językowych różnych grup etnicznych w Italii, a także do zniwelowania regionalnych różnic dialektalnych. Wreszcie, nie należy lekceważyć roli masek z commedia dell'arte, z ich celowo przesadzoną gestykulacją, która później stała się punktem odniesienia w kulturze popularnej. 

Do tego stopnia, że ​​dziś, w dobie mediów społecznościowych, ten symbol włoskości na świecie przekształcił się w serię emotikonów: tak jak gestykulacja towarzyszy mowie i wzmacnia przekaz, tak rysunki dodają dodatkowego akcentu ekspresyjnego do wymiany wiadomości.

Dla osób spoza Półwyspu Apenińskiego taki rodzaj komunikacji może być jednak mylący albo niezrozumiały, dlatego warto zapoznać się choćby z dziesiątką najpopularniejszych włoskich gestów.

Pierwszy z nich polega na wyciągnięciu dłoni z wnętrzem skierowanym na zewnątrz, połączeniu palców i delikatnym zgięciu ich ruchem przypominającym głaskanie powietrza. Alternatywnie można zgiąć całą dłoń. Jest to niewerbalna prośba o zbliżenie się, wyrażająca komunikaty takie jak „podejdź tutaj” lub „podejdź bliżej”. Najczęściej stosuje się go w sytuacjach, gdy rozmówcy dzieli zbyt duża odległość albo gdy hałas czy muzyka uniemożliwiają porozumiewanie się słowami. Na południu kraju częściej spotyka się wariant z palcami zginanymi w dół.

Najchętniej naśladowanym, a zarazem najczęściej błędnie interpretowanym, jest gest o wyraźnej wieloznaczności. Polega on na złożeniu opuszków palców w kształt przypominający łyżeczkę lub tulipana oraz na naprzemiennym poruszaniu dłonią do wewnątrz i na zewnątrz. Gest ten służy do wyrażania niedowierzania, konsternacji, sceptycyzmu bądź zaprzeczenia i często odpowiada zwrotom takim jak: „Co mówisz?”, „Czego chcesz?” czy „Kiedy u licha?”.

Istnieje również jego odmiana polegająca na ułożeniu dłoni na środku klatki piersiowej — z dłońmi złączonymi lub lekko rozstawionymi — oraz wykonywaniu nimi naprzemiennych ruchów w przód i w tył. Oba warianty tego gestu są powszechnie stosowane na terenie całego kraju.

Innym dobrze znanym włoskim gestem jest dotknięcie brody paznokciami, a następnie uniesienie dłoni ku górze. Gest ten wyraża brak zainteresowania oraz obojętność wobec osoby lub sytuacji. Choć spotykany jest na terenie całych Włoch, szczególnie rozpowszechniony pozostaje w ich południowej części.

Być może mniej znanym gestem jest ten polegający na wyciągnięciu kciuka i palca wskazującego — jednej lub obu dłoni — w sposób przypominający kształt pistoletu, a następnie na wykonywaniu nimi naprzemiennych ruchów do wewnątrz i na zewnątrz. Gest ten sygnalizuje, że coś materialnego zostało wyczerpane lub całkowicie się skończyło.

Kolejny gest polega na trzymaniu palców lekko rozchylonych oraz na wymachiwaniu całą dłonią przed twarzą. Ma on charakter prowokacyjny i ironiczny, a jego znaczenie można oddać pytaniem: „Oszalałeś?”. Jest on częściej spotykany w północnych Włoszech, natomiast na południu preferuje się dotknięcie palcem wskazującym boku głowy lub środka czoła.

Poniższy gest polega na skierowaniu palca wskazującego na policzek i wykonywaniu nim ruchu obrotowego, przypominającego „wkręcanie”. Służy on do wyrażenia uznania dla spożywanego jedzenia lub napoju. Jest to gest o charakterze raczej dziecinnym, stosowany w celu podkreślenia aprobaty lub okazania wdzięczności, zwłaszcza w sytuacji, gdy mówiący ma pełne usta.

W tym przypadku palce zostają połączone i poruszają się ukośnie — wszystkie razem, z wyjątkiem kciuka — wykonując ruch na zewnątrz lub do wewnątrz, jakby przecinając powietrze. Gest ten sygnalizuje, że nadszedł czas odejścia. W niektórych sytuacjach bywa on uzupełniany dotknięciem nadgarstka drugą ręką lub służy wyrażeniu chęci odprawienia osoby nieproszonej.

Gest o wielu znaczeniach, typowy dla regionów północnych, zwłaszcza Lombardii. Polega on po prostu na wskazaniu palcem wskazującym dolnej powieki i może oznaczać „zwróć uwagę”, „pilnuj szczegółów” lub „obserwuję cię”.

Następny gest jest typowy dla regionów centralnych i południowych Włoch, szczególnie Kampanii. W sposób aluzyjny wskazuje on, że dana osoba zrobiła lub zamierza zrobić coś potajemnie bądź dyskretnie, często w sposób nie do końca zgodny z zasadami — określany potocznie jako „aumm aumm”. Gest polega na skierowaniu palców ku dołowi, uniesieniu nadgarstka oraz wykonywaniu ruchu obrotowego dłonią, jakby wprawiało się coś w ruch.

Na zakończenie warto wspomnieć o geście mało znanym poza granicami Włoch, lecz wyjątkowo ekspresyjnym i humorystycznym. Podobnie jak w geście oznaczającym „co mówisz?”, dłonie układa się złączonymi opuszkami palców, jednak w tym przypadku palce są dodatkowo naprzemiennie rozchylane i kierowane w stronę rozmówcy. Gest ten służy do ironicznego zapytania, czy dana osoba czegoś się obawia.

Jak można zauważyć, wiedza na temat włoskich gestów może okazać się szczególnie pomocna w sytuacjach, gdy znajomość języka włoskiego jest ograniczona lub gdy dopiero rozpoczyna się jego naukę. Posługiwanie się komunikacją niewerbalną we Włoszech stanowi również niezwykle interesujące doświadczenie kulturowe, które umożliwia pełniejsze przeżywanie pobytu w tym kraju oraz głębsze zanurzenie się w bogactwie i pięknie języka włoskiego. A jeśli ktoś chciałby zobaczyć te gesty w wykonaniu rodowitego Włocha, polecam filmik pod tym linkiem: https://youtu.be/fu7a5j9ZQM0